सिसोदिया (राजपूत)

Ranawat

• 
  

सिसोदिया भारतीय राजपूत जाती में पाए जानेवाला एक गोत्र है, जिसका राजस्थान के इतिहास में महत्वपूर्ण स्थान है। सिसोदिया शब्द की उपत्ती शिसोदा गांव से हुई , तत्कालीन समय में राव रोहितास्व भील को पराजित कर करणसिंह ने आधिपत्य कर लिया और उसी गांव के आधार पर सिसोदिया शब्द प्रचलन में आया ^[1]।

सिसोदिया राजपूतों की कुलदेवी (बाणमाता)

सिसोदिया राजपूत भी अन्य राजपूतों की तरह सूर्यवंशी होने का दावा करते हैं।^[2]

सिसोदिया मेवाड़ के शासक थे , सिसोदिया और भील दोनों जातियों के संबंध अच्छे रहे है , जब भी कोई राजा गद्धी पर बैठता तो उसका राजतिलक भील प्रमुख द्वारा किया जाता था , दर्शाल भील राजस्थान के प्राचीन शासकों में से एक थे , दर्शल इस प्रथा के पीछे राजपूत और भील में एकता बनाए रखना था । मेवाड़ चिन्ह में एक तरफ महाराणा प्रताप और एक तरफ राणा पूंजा यानी राजपूत और भील का प्रतीक चिन्ह अपनाया गया ^[3]।

सिसोदिया वर्णसंकर के अनुसार, जब दिल्ली सुल्तानअलाउद्दीन खलजी ने 1303 में चित्तौड़गढ़ पर हमला किया, तो सिसोदिया पुरुषों ने शक (मौत से लड़ने) का प्रदर्शन किया, जबकि उनकी महिलाओं ने शत्रु बंदी बनने से पहले जौहर (आत्मदाह) किया।^[4]

संदर्भसंपादित करें

यह लेख एक आधार है। जानकारी जोड़कर इसे बढ़ाने में विकिपीडिया की मदद करें।

1. ↑ साँचा:Https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://jaibherunathbawaji.weebly.com/-231123402367236123662360.html&ved=2ahUKEwirx6PnqPbqAhXa4XMBHY3ECdUQFjAHegQIBRAB&usg=AOvVaw2HNQs9nVBkrzgZ3JpmBJHo
2. ↑ Williams, Joanna; Tsuruta, Kaz; Culture, Asian Art Museum--Chong-Moon Lee Center for Asian Art and (2007-01-10). Kingdom of the sun: Indian court and village art from the Princely State of Mewar (अंग्रेज़ी में). Asian Art Museum - Chong-Moon Lee Center for Asian Art and Culture. आई॰ऍस॰बी॰ऍन॰ 978-0-939117-39-0. मूल से 11 अक्तूबर 2018 को पुरालेखित. अभिगमन तिथि 15 मई 2020.
3. ↑ {{https://books.google.co.in/books?id=F2w-fta-2qgC&q=%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE+%E0%A4%AD%E0%A5%80%E0%A4%B2&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8B%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE+%E0%A4%AD%E0%A5%80%E0%A4%B2&hl=hi&sa=X&ved=0ahUKEwiukJrj44HrAhXglEsFHaoZBToQ6AEINjAC}}
4. ↑ Bose, Melia Belli (2015-08-27). Royal Umbrellas of Stone: Memory, Politics, and Public Identity in Rajput Funerary Art (अंग्रेज़ी में). BRILL. आई॰ऍस॰बी॰ऍन॰ 978-90-04-30056-9.

Sisodia

The Sisodia is an Indian Rajput clan, who claim Suryavanshi lineage. A dynasty belonging to this clan ruled over the kingdom of Mewar in Rajasthan. The name of the clan is also transliterated as Sesodia, Shishodia, Sishodia, Shishodya, Sisodya, Sisodia or Sisodiya.

Maharana Kumbha, one of the most notable Sisodia rulers

OriginsEdit

The Sisodia dynasty traced its ancestry to Rahapa, a son of the 12th century Guhila king Ranasimha. The main branch of the Guhila dynasty ended with their defeat against the Khalji dynasty at the Siege of Chittorgarh (1303). In 1326, Rana Hammir who belonged to a cadet branch of that clan; however regained control of the region, re-established the dynasty, and also became the propounder of the Sisodia dynasty clan, a branch of the Guhila dynasty, to which every succeeding Maharana of Mewar belonged, the Sisodias reclaimed control of the former Guhila capital Chittor.^[1][2]

Sisodias, like many other Rajput clans, claim origin from the legendary Suryavansha or solar dynasty.^[3] Rajprashasti Mahakavyam, a 17th-century laudatory text commissioned by Mewar's ruler Rana Raj Singh, contains a partly mythical, partly legendary and partly historical genealogy of the Sisodias. The work was authored by Ranchhod Bhatt, a Telangana Brahmin whose family received regular gifts from the Sisodias. The genealogy traces the dynasty's origin to the rulers of Ayodhya, starting with Manu, who was succeeded by several emperors from the Ikshvaku dynasty, such as Rama. One ruler Vijaya left Ayodhya for "the south" as per a heavenly command (the exact place of his settlement is not mentioned). He was succeeded by 14 rulers whose names end in the suffix –aditya ("sun"). Grahaditya, the last of these, established a new dynasty called Grahaputra (that is, the Guhila dynasty). His eldest son Vashapa is said to have conquered Chitrakuta (modern Chittor) in the 8th century, and adopted the title Rawal, thanks to a boon from Shiva.^[4]Third son of Raj Singh I, Rana Bahadur Singhembraced Islam and became a founder of "Ethaar" Dynasty. However, scholars suggest that the ancestor glorifying traditions of the Mughals was the reason behind the Sisodias claiming ancestry from an ancient dynasty mentioned in Ramayana.^[5]

Grahaditya and Vashapa (better known as Bappa Rawal) are both popular figures in the Rajasthani folklore.^[6] Their successors include people who are known to be historical figures. According to the Rajprashastigenealogy, one of these – Samar Singh – married Prithi, the sister of Prithviraj Chauhan. His grandson Rahapa adopted the title Rana(monarch). Rahapa's descendants spent some time at a place called Sisoda, and therefore, came to be known as "Sisodia".^[4]

The Sisodia coat of arms after Udaipur city was built

According to Persian text Maaser-al-Omra, the Sisodia Ranas of Udaipur originated from Noshizad, son of Noshirwan-i-Adil, the eldest daughter of Yazdegerd III.^[7]

HistoryEdit

Sisodia Rajputs of Mewar II (1326–1884)
Hammir Singh	(1326–1364)
Kshetra Singh	(1364–1382)
Lakha Singh	(1382–1421)
Mokal Singh	(1421–1433)
Rana Kumbha	(1433–1468)
Udai Singh I	(1468–1473)
Rana Raimal	(1473–1508)
Rana Sanga	(1508–1527)
Ratan Singh II	(1528–1531)
Vikramaditya Singh	(1531–1536)
Vanvir Singh	(1536–1540)
Udai Singh II	(1540–1572)
Pratap Singh I	(1572–1597)
Amar Singh I	(1597–1620)
Karan Singh II	(1620–1628)
Jagat Singh I	(1628–1652)
Raj Singh I	(1652–1680)
Jai Singh	(1680–1698)
Amar Singh II	(1698–1710)
Sangram Singh II	(1710–1734)
Jagat Singh II	(1734–1751)
Pratap Singh II	(1751–1754)
Raj Singh II	(1754–1762)
Ari Singh II	(1762–1772)
Hamir Singh II	(1772–1778)
Bhim Singh	(1778–1828)
Jawan Singh	(1828–1838)
Sardar Singh	(1828–1842)
Swarup Singh	(1842–1861)
Shambhu Singh	(1861–1874)
Sajjan Singh	(1874–1884)
Fateh Singh	(1884–1930)
Bhupal Singh	(1930—1955)
Bhagwant Singh	(1955-1971)
Arvind Singh	(1971)	This box:  view talk edit

The most notable Sisodia rulers were Rana Hamir (r. 1326-64), Rana Kumbha (r. 1433-68), Rana Sanga (r.1508–1528) and Rana Pratap(r. 1572-97). The Bhonsle clan, to which the Maratha empire's founder Shivaji belonged, also claimed descent from a branch of the royal Sisodia family.^[8] Similarly, Rana dynastyof Nepal also claimed descent from Ranas of Mewar.^[9]

According to the Sisodia chronicles, when the Delhi Sultan Alauddin Khalji attacked Chittorgarh in 1303, the Sisodia men performed saka (fighting to death), while their women committed jauhar (self-immolation in preference to becoming enemy captives). This was repeated twice: when Bahadur Shah of Gujarat besieged Chittorgarh in 1535, and when the Mughal emperor Akbar conquered it in 1567.^[10]

Frequent skirmishes with the Mughals greatly reduced the Sisodia power and the size of their kingdom. The Sisodias ultimately accepted the Mughal suzerainty, and some even fought in the Mughal army. However, the art and literary works commissioned by the subsequent Sisodia rulers emphasised their pre-Mughal past.^[10] The Sisodias were the last Rajput dynasty to form an alliance with the Mughals, and unlike other Rajput clans, never intermarried with the Mughal imperial family. Women from other Rajput clans that had marital relations with the Mughals were disallowed from marrying with the Sisodias.^[11] The Sisodias cultivated an elite identity distinct from other Rajput clans through the poetic legends, eulogies and visual arts commissioned by them. James Tod, an officer of the British East India Company, relied on these works for his book Annals and Antiquities of Rajast'han, or the central and western Rajpoot states of India(1829-1832). His widely read work further helped spread the views of the Sisodias as a superior Rajput clan in colonial and post-colonial India.^[10][12]

See alsoEdit

• Rajput clans
• Shaktawat
• Chundawat
• Phatak

ReferencesEdit

1. ^ Rima Hooja (2006). A history of Rajasthan. Rupa. pp. 328–329. ISBN 9788129108906. OCLC 80362053.
2. ^ The Rajputs of Rajputana: a glimpse of medieval Rajasthan by M. S. Naravane ISBN 81-7648-118-1
3. ^ Joanna Williams, Kaz Tsuruta, ed. (2007). Kingdom of the sun. Asian Art Museum - Chong-Moon Lee Center for Asian Art and Culture. pp. 15–16. ISBN 9780939117390.
4. ^ ^a b Sri Ram Sharma (1971). Maharana Raj Singh and His Times. Motilal Banarsidass. pp. 2–12. ISBN 9788120823983.
5. ^ Talbot, Cynthia (9 December 2015). The Last Hindu Emperor: Prithviraj Chauhan and the Indian Past, 1200–2000. ISBN 9781316432556.
6. ^ Dineschandra Sircar (1963). The Guhilas of Kiṣkindhā. Sanskrit College. p. 25.
7. ^ Wessly Lukose (2013). Contextual Missiology of the Spirit: Pentecostalism in Rajasthan, India. Wipf & Stock Publishers. p. 50. ISBN 978-1-62032-894-1.
8. ^ Singh K S (1998). India's communities. Oxford University Press. p. 2211. ISBN 978-0-19-563354-2.
9. ^ Greater Game: India's Race with Destiny and China by David Van Praagh
10. ^ ^a b c Melia Belli Bose (2015). Royal Umbrellas of Stone. Brill. pp. 248–251. ISBN 9789004300569.
11. ^ Melia Belli Bose (2015). Royal Umbrellas of Stone. Brill. p. 37. ISBN 9789004300569.
12. ^ Freitag, Jason (2009). Serving empire, serving nation: James Tod and the Rajputs of Rajasthan. Leiden: Brill. pp. 3–5, 49. ISBN 978-90-04-17594-5. Retrieved 27 July 2011.

External linksEdit

• Sisodia materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)

संभाजीराजे छत्रपती कोण आहेत? सातारा आणि कोल्हापूर मधल्या भांडणाला 300 वर्षांचा इतिहास

• ओंकार करंबेळकर
• बीबीसी मराठी प्रतिनिधी

10 ऑक्टोबर 2020, 06:55 IST

अपडेटेड 9 तासांपूर्वी

फोटो स्रोत,GETTY IMAGES

फोटो कॅप्शन,

संभाजीराजे छत्रपती

गेले काही दिवस मराठा आरक्षणाच्या प्रश्नावरुन अप्रत्यक्षरित्या का होईना महाराष्ट्रातल्या राजघराण्यातल्या दोन व्यक्तींची चर्चा होत आहे. साताऱ्याचे उदयनराजे भोसले आणि कोल्हापूरचे संभाजीराजे छत्रपती या दोघांची या निमित्ताने तुलना होत आहे.

या दोघांमध्ये मराठा आरक्षण मोहिमेचे नेतृत्व नक्की कोण करेल यामध्ये स्पर्धा असल्याचं बोललं जात आहे. हे दोघेही सध्या एकाच राजकीय पक्षात आहेत तसेच दोघेही राज्यसभेचे सदस्य आहेत.

वरपांगी माध्यमांमध्ये चर्चेला आलेला हा कथित संघर्ष आजचा वाटत असला, तरी या दोन्ही संस्थानांचा इतिहास काही वेगळ्याच आणि धक्कादायक घटना समोर ठेवतो.

कधी मैत्री, कधी भांडण, कधी तह तर कधी परिस्थितीनं लादलेली तडजोड अशी अनेक वळणं दोन्ही संस्थानांच्या संबंधांनी घेतली आहेत.

फोटो स्रोत,TWITTER/@YUVRAJSAMBHAJI

फोटो कॅप्शन,

सातारा- कोल्हापूर संस्थानाचा इतिहास 300 वर्षं जुना आहे.

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर सुरू झालेली ही घटनांची मालिका पुढे अनेक दशकं चालत राहिली होती. ताराराणी बाईसाहेब, राजाराम महाराज, साताऱ्याचे छ. शाहू अशी अनेक व्यक्तीमत्वं या इतिहासाच्या पटावर महत्त्वाची भूमिका बजावून गेली.

• कोल्हापूरच्या बहीणभावांनी मध्य प्रदेशातल्या संस्थानावर राज्य केलं तेव्हा...
• शिवजयंती: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जन्मतारखेचा नक्की वाद काय आहे?
• शिवाजी महाराज-रामदास स्वामींमध्ये खरंच गुरू-शिष्याचं नातं होतं?

हा इतिहास आपण थोडक्यात समजावून घेऊ. त्यासाठी एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवावी लागणार आहे. ती म्हणजे साताऱ्याचे शाहू महाराज आणि कोल्हापूरचे राजर्षी शाहू महाराज ही दोन्ही व्यक्तिमत्वं वेगवेगळी आहेत. दोघांचाही काळ वेगवेगळा आहे. त्यामुळे ती गल्लत टाळली पाहिजे.

शिवाजी महाराजांचा मृत्यू आणि संभाजी महाराज

छ. शिवाजी महाराजांचा मृत्यू 1680 साली रायगडावर झाला. संभाजी महाराज आणि राजाराम महाराज हे त्यांचे पुत्र. संभाजी महाराजांच्या आई सईबाई आणि राजाराम महाराजांच्या आई सोयराबाई या होत्या.

फोटो स्रोत,GETTY IMAGES

फोटो कॅप्शन,

छ. शिवाजी महाराज

शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर संभाजी महाराज राज्यकारभार पाहू लागले. 1689 साली औरंगजेबाच्या कैदेतच त्यांचा मृत्यू झाला. यावेळेस त्यांच्याबरोबर त्यांचा मुलगा शाहू यांनाही औरंगजेबाने कैद केलं होतं.

राजाराम महाराज यांचा राज्यकारभार

संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर राजाराम महाराज काही काळ महाराष्ट्रात राहिले आणि ते तामिळनाडूत जिंजी इथल्या मराठी स्वराज्याच्या मुलखात गेले.

तेथून ते महाराष्ट्र आणि जिंजीचा कारभार रामचंद्र पंत अमात्य बावडेकर, संताजी घोरपडे, धनाजी जाधव यांच्या सहाय्याने चालवत होते.

फोटो स्रोत,GETTY IMAGES

फोटो कॅप्शन,

जिंजीचा किल्ला, तामिळनाडू

तेथे 8 वर्षे राज्यकारभार केल्यानंतर 1698 साली ते महाराष्ट्रात परत आले. त्यानंतर त्यांच्या मृत्यूपर्यंत 1700 पर्यंत ते महाराष्ट्रातच होते. वयाच्या 30 व्या वर्षी त्यांचा सिंहगडावर मृत्यू झाला.

ताराराणी यांच्याकडे सूत्रे

राजाराम महाराज यांच्या मृत्यूनंतर त्यांची पत्नी ताराराणी यांनी आपला मुलगा शिवाजी (दुसरे) यांना गादीवर बसवून राज्यकारभार सुरू केला. ताराराणी या हंबरराव मोहिते यांच्या कन्या होत्या. त्यांना महाराणी ताराबाई असंही म्हटलं जातं.

फोटो स्रोत,AKSHAY LAD/FACEBOOK

फोटो कॅप्शन,

महाराणी ताराबाई यांचा पन्हाळ्यावरील राजवाडा

इतिहास अभ्यासक इंद्रजित सावंत यांनी बीबीसी मराठीशी बोलताना सांगतात, "राजाराम महाराज यांना शाहू महाराज मुघलांच्या कैदेतून सुटून परत येतील आणि ते राज्यकारभार सांभाळतील असं वाटायचं. मात्र ताराराणी यांचं मत वेगळं होतं. हे राज्य नवं आहे. राजाराम महाराजांनी मिळवलेलं, टिकवलेलं आहे अशी त्यांची भूमिका होती."

शाहू महाराज - ताराराणी वाद

1707 साली औरंगजेब बादशहाचा मृत्यू झाल्यानंतर शाहू महाराजांची सुटका झाली. आता शाहू महाराज आणि ताराराणी यांच्यामध्ये राजगादीवरून वाद सुरू झाला.

शाहू महाराज सुटून आल्यानंतर ताराराणींच्या पक्षातले एकेक सरदार बाहेर पडून तिकडे जाऊन मिळू लागले.

यामुळे शाहू महाराजांचं पारडं अधिकाधिक जड होऊ लागलं. अखेर धनाजी जाधव शाहूंच्या पक्षात गेल्यानंतर सर्व परिस्थिती पालटली. शाहू महाराजांनी ताराराणींच्या ताब्यातील पन्हाळ्यावर हल्ला केला. त्यानंतर ताराराणी काही काळ रांगणा किल्ल्यावर गेल्या. 1708 साली शाहू महाराजांची साताऱ्यात सत्ता स्थापन झाली.

फोटो स्रोत,AKSHAY LAD/FACEBOOK

फोटो कॅप्शन,

महाराणी ताराबाई यांचा पन्हाळ्यावरचा वाडा

काही काळानंतर ताराराणी यांनी पन्हाळा, विशाळगड पुन्हा जिंकून घेतले आणि 1710 साली कोल्हापूर राज्याचा पन्हाळ्यावरती पाया रचला. त्यामुळे एका स्वतंत्र राज्याची निर्मिती झाली.

पन्हाळ्यावर त्यांनी आपले पुत्र शिवाजी (दुसरे) यांना गादीवर बसवून कारभार सुरू केला. पन्हाळ्यावरचा त्यांचा वाडा आजही सुस्थितीत उभा आहे.

नजरकैद

पण हे सगळं काही आलबेल, सुरळीत चालणार नव्हतं. 1714 पर्यंत ही स्थिती कायम राहिल्यावर राजाराम महाराजांची दुसरी पत्नी राजसबाई आणि त्यांचे पुत्र संभाजी (दुसरे) यांनी अचानक ताराराणींना बाजूला करून राज्यकारभार हातात घेतला.

ताराराणी आणि शिवाजी (दुसरे) यांना पन्हाळ्यावर नजरकैदेत ठेवण्यात आले. नजरकैदेतच शिवाजी यांचा 1727 साली मृत्यू झाला.

वारणेचा तह आणि साताऱ्याचा आश्रय

त्यानंतर ताराराणी साताऱ्याला शाहू महाराजांच्या आश्रयाला गेल्या. 1731 साली शाहू महाराज आणि कोल्हापूर (पन्हाळा)चे संभाजी (दुसरे) यांच्यामध्ये वारणेचा तह झाला.

फोटो स्रोत,AMIT RANE

फोटो कॅप्शन,

साताऱ्याचा अजिंक्यतारा किल्ला

वारणा नदीच्या उत्तरेस शाहू महाराज यांचे सातारा संस्थान आणि दक्षिण संभाजी यांचे कोल्हापूर संस्थान अशा दोन राजगाद्या तयार झाल्या.

साताऱ्यामध्ये शाहू महाराजांनंतर वारस नसल्याचे चित्र स्पष्ट होताच ताराराणी यांनी रामराजा (किंवा राजाराम दुसरे) हा आपला नातू आहे म्हणजेच थोरल्या छ. शिवाजी महाराजांचा थेट वंशज आहे असे सांगून त्यांना सत्तेवर बसवण्यास शाहू महाराजांना राजी केलं.

फोटो स्रोत,AKSHAY LAD COLLECTION

फोटो कॅप्शन,

महाराणी ताराबाई यांचे चित्र

शाहू महाराजांच्या निधनानंतर रामराजे साताऱ्याचा कारभार चालवू लागले. रामराजे काही काळानंतर पेशव्यांच्या सल्ल्यानुसार वागत असल्याचं लक्षात आल्यावर ताराराणी यांनी रामराजाला 1750 साली तो खरा वारसदार नसल्याचं सांगत कैदेत टाकलं आणि कारभार हाती घेतला. पण पेशव्यांनी सैन्यबळाचा वापर केल्यावर पुन्हा कारभार सोडून दिला.

1761 साली ताराराणी यांचा साताऱ्यातच मृत्यू झाला. म्हणजे अशापद्धतीने ज्या ताराराणी यांनी कोल्हापूर संस्थानासाठी आटोकाट प्रयत्न केले त्या राणीचा साताऱ्यात मृत्यू झाला. परंतु कोल्हापूर संस्थानात आपला वंश राजगादीवर येण्याऐवजी सातारा संस्थानात आणण्यात त्या यशस्वी झाल्या.

फोटो स्रोत,AKSHAY LAD/FACEBOOK

फोटो कॅप्शन,

पन्हाळ्यावरील महाराणी ताराबाई यांचा वाडा

ताराराणी यांचे कौतुक जदुनाथ सरकारांनीही करून ठेवले आहे. रामचंद्र पंत अमात्य बावडेकर यांचे वंशज नील पंडीत बावडेकर बीबीसी मराठीशी बोलताना म्हणाले, "ताराराणी एक आक्रमक राजकारणी होत्या. त्यांना राजकारण चांगल्या पद्धतीने अवगत होते. म्हणूनच त्या राज्यकारभार करू शकल्या आणि पेचप्रसंगातून मार्ग काढू शकल्या."

ताराराणी यांच्यानंतर सातारा

1777 साली रामराजे यांचा मृत्यू झाला. त्यांनी शाहुराजे (दुसरे) यांना दत्तक घेतलं होतं. प्रतापसिंह हे त्यांचे पुत्र होते. 1818 साली मराठा साम्राज्य संपुष्टात आलं. पण साताऱ्यामध्ये प्रतापसिंहांना नव्याने राजपदावर स्थानापन्न करण्यात आलं.

25 सप्टेंबर 1819मध्ये इंग्रज आणि प्रतापसिंह यांच्यामध्ये करार झाला, असं 'जेम्स कनिंगहॅम ग्रँट डफ' या पुस्तकात डॉ. अ. रा. कुलकर्णी यांनी लिहून ठेवले आहे.

फोटो स्रोत,AMIT RANE

फोटो कॅप्शन,

अजिंक्यतारा किल्ला

सप्टेंबर 1839 मध्ये प्रतापसिंह यांना इंग्रजांनी पदच्युत केले. त्यानंतर ते वाराणसीला जाऊन राहिले. त्यांच्यानंतर त्यांचे भाऊ अप्पासाहेब म्हणजेच शहाजीराजे साताऱ्याची सूत्रं सांभाळू लागले.

1849 साली साताऱ्याचे राज्यच खालसा झाले. याच भोसले घराण्याचे सध्या उदयनराजे भोसले वंशज आहेत.

कोल्हापूरमध्ये काय झाले?

तिकडे संभाजीराजे (दुसरे) कोल्हापूरचा कारभार पाहात होते. संतती नसल्यामुळे त्यांनी शिवाजी (दुसरे) यांना दत्तक घेतले होते. हे शिवाजी (दुसरे) 1762 ते 1813 असे 51 वर्षे कोल्हापूरच्या गादीवर होते. त्यानंतर 1838 पर्यंत संभाजी व शहाजी या दोन भावांनी कोल्हापूरची गादी सांभाळली.

फोटो स्रोत,GETTY IMAGES

फोटो कॅप्शन,

पन्हाळगड. मराठा साम्राज्याची सूत्रं अनेक वर्षं इथून सांभाळली गेली.

त्यानंतर शहाजी यांचे पुत्र शिवाजी (तिसरे) यांनी 1866 पर्यंत राज्यकारभार केला. त्यांनी राजाराम यांना दत्तक घेतले.

हे राजाराम महाराज 1870 साली इटलीमध्ये वारले. त्यांनाही पुत्र नसल्यामुळे शिवाजी (चौथे) यांना दत्तक घेण्यात आले. त्यांचा 1883 साली मृत्यू झाला.

राजर्षी शाहू महाराज आणि पुढे

शिवाजी (चौथे) यांच्या मृत्यूनंतर कागलकर घाटगे घराण्यातून यशवंतराव यांना दत्तक घेण्यात आलं. तेच राजर्षी शाहू महाराज म्हणून ओळखले जातात.

जातीभेदाविरुद्ध त्यांनी दिलेला लढा, शिक्षण, समाजउपयोगी व्यवस्था, आरोग्य सुविधा या क्षेत्रात त्यांनी केलेलं कार्य इतिहासात अजरामर झालं आहे.

फोटो स्रोत,FACEBOOK/INDRAJIT SAWANT

फोटो कॅप्शन,

राजर्षी शाहू महाराज

राजर्षी शाहू महाराजांचे 1922 साली निधन झाले. त्यांच्यानंतर त्यांचे पुत्र राजाराम महाराज कोल्हापूरच्या गादीवर आले. 1940 पर्यंत त्यांनी कोल्हापूरचा राज्यकारभार सांभाळला.

त्यानंतर 1946 पर्यंत शिवाजी हे कोल्हापूरचे राजे होते. ते साताऱ्याच्या भोसले घराण्यातून दत्तक आले होते. त्यांच्यानंतर देवास संस्थानच्या पवार घराण्यातून शहाजी (दुसरे) दत्तक आले. 1983 साली त्यांचा मृत्यू झाला. त्यानंतर नागपूरकर भोसले घराण्यातून दत्तक आलेले शाहू महाराज (दुसरे) यांनी पुढील धुरा सांभाळली आहे.

फोटो स्रोत,GETTY IMAGES

फोटो कॅप्शन,

नवीन राजवाडा, संभाजीराजे छत्रपती यांचे कोल्हापूरमधील निवासस्थान

संभाजीराजे छत्रपती

शाहू महाराज दुसरे यांचे संभाजीराजे आणि मालोजीराजे हे दोन पुत्र आहेत. त्यापैकी मालोजीराजे छत्रपती यांनी 2004 साली विधानसभेची निवडणूक लढवून विधानसभेत प्रतिनिधित्व केलं होतं.

संभाजीराजे छत्रपती यांचा जन्म 11 फेब्रुवारी 1971 रोजी झाला. त्यांचे शिक्षण कोल्हापूर आणि राजकोट येथे झाले आहे. त्यांनी 2009 साली राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातर्फे लोकसभेची निवडणूक लढवली होती. मात्र त्यांना यश आले नाही.

फोटो स्रोत,TWITTER/@YUVRAJSAMBHAJI

फोटो कॅप्शन,

संभाजीराजे छत्रपती

रायगडवरावर दरवर्षी शिवराज्याभिषेक दिनाचं आयोजन करणे त्याचप्रमाणे मराठा आरक्षण आंदोलनाच्या बाबतीत आग्रही भूमिका घेत असल्यामुळे ते अनेकदा चर्चेत येतात. सध्या ते भारतीय जनता पार्टीचे राज्यसभेतील खासदार आहेत.

नुकत्याच नवी मुंबईत नरेंद्र पाटील यांनी आयोजित केलेल्या बैठकीत व्यासपीठावर छत्रपती संभाजी राजे आणि उदयनराजे या दोघांसाठी खुर्च्या ठेवण्यात आल्या होत्या. संभाजीराजे या बैठकीला पोहोचले पण उदयनराजेंची अनुपस्थितीची चर्चा झाली.

ज्येष्ठ पत्रकार श्रीमंत माने याबाबत बोलताना म्हणाले, "दोन्ही राजांचे वेगळे स्वभाव आहेत. संभाजी राजे हे कार्यकर्त्यांशी थेट संपर्कात असतात. लोकांमध्ये रमतात.

उदयनराजेंची काम करण्याची पद्धत यापेक्षा वेगळी आहे. त्यामुळे ते फार प्रसारमाध्यमांमधली चर्चा टाळण्यासाठी काही मोजक्याच ठिकाणी हजेरी लावतात. त्यामुळे उदयनराजे यांना संभाजीराजे नको आहेत असं वाटत नाही"

फोटो स्रोत,TWITTER/@YUVRAJSAMBHAJ

फोटो कॅप्शन,

संभाजीराजे छत्रपती

आता येत्या काळात मराठा आरक्षणाच्या मुद्द्याचा प्रवास कशा पद्धतीने होतो आणि दोन्ही राजे हा मुद्दा कसा हाताळतात याकडे सर्वांचे लक्ष लागून राहिले आहे.

आजचे शिव'कालीन ऐतिहासीक दिनविशेष

*🇮🇳आजचे शिव'कालीन ऐतिहासीक दिनविशेष🇮🇳*

*१५ ऑगस्ट इ.स.१६५६*

शिवाजीराजांचा गायकवाड घराण्यातील कन्येशी विवाह ठरला ! शिवाजीराजांची ही सहावी सोयरीक. या धर्मपत्नीचे नाव होते सकवारबाई. हा विवाह प्रत्यक्षात १० जानेवारी १६५७ रोजी झाला.

शिवाजीराजांना सकवारबाईंपासुन कमलाबाई नावाची एक मुलगी होती. महाराजांना त्यांच्या थोरल्या पत्नी सईबाईंपासुन एक मुलगी होती तिलाही सकवारबाई किंवा सखूबाई असे म्हणत.

गायकवाड घराण्यातील सकवारबाई या शिवाजीराजे व त्यांच्या इतर सात राण्यांच्या निधनानंतरही हयात होत्या. नोव्हेंबर १६८९ मधे मुघलांनी रायगड जिंकल्यानंतर राजपरिवारातील जी लोक कैद झाली त्यात सकवारबाईही होत्या. त्या पुढे तब्बल ३० वर्षे मुघलांच्या कैदेत होत्या. १७१९ मधे मराठ्यांनी जी दिल्लीवर स्वारी केली त्यादरम्यान सकवारबाईंची सुटका झाली.

🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇

*१५ ऑगस्ट इ.स.१६६०*

दख्खनच्या सुभेदारीवर आलेल्या शाहीस्तेखानने आल्या आल्या चाकणच्या भुईकोट किल्ल्याला वेढा दिला होता. खानाच्या प्रचंड सैन्यबळामुळे किल्ल्याला कोणतीही रसद पुरवता येणे शक्य नव्हते.तरीही अवघ्या 500 सैन्यानिशी किल्लेदार फिरंगोजी नरसाळा यांनी किल्ला महिना उलटून गेला तरी लढत ठेवला होता. हतबल झालेल्या खानाने 14 ऑगस्टला ईशान्येकडील बाजूने एक भुयार खणून त्यात दारूगोळा भरून त्याला बत्ती दिली,त्यासरशी प्रचंड स्फोट होऊन बुरुज उडाला, बुरुजावरील मराठे मारले गेले,पडलेल्या भगदाडातून आत शिरू पाहणाऱ्या 20 हजार पेक्षा जास्त मोगली सैन्याला अवघ्या 500 मावळ्यांनी 12 तासापेक्षा जास्त वेळ थोपवून धरले.दुसरा दिवस उजाडला,मुघलांनी निर्वाणीचा हल्ला केला,कडवा प्रतिकार करूनही बरेच मराठे सैनिक मारले गेले.तरीही त्यांनी 268 मुघल सैन्य ठार केले तर 600 च्या वर जखमी केले होते.अखेर 55 दिवसांनी फिरंगोजीनी नुकसान टाळण्यासाठी भावसिंहाच्या मध्यस्तीने किल्ला खानाच्या हवाली केला.खानाने किल्ला ताब्यात घेऊन उझबेगखानाला किल्ल्याची जबाबदारी दिली.चाकणचा संग्रामदुर्ग मुघलांच्या हाती गेला ती तारीख होती 15 ऑगस्ट 1660.

🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇

*१५ आॅगस्ट इ.स.१६६६*

आग्रा कैदेत शिवाजी महाराजांना बादशहाच्या अंतस्थ गोटातून बातमी समजली की त्यांना विठ्ठलदासच्या हवेलीत नेऊन मारण्यात येणार आहे.बातमी समजताच महाराज कैदेतून निसटण्याची योजना तयार करू लागले.श्रावण जन्माष्टमी ची रात्र संपून वद्य नवमी उजाडली.महाराजांनी आपल्या योजनेप्रमाणे बादशहाची परवानगी घेऊन मिठाईचे पेटारे शहरातल्या प्रतिष्ठित लोक आणि दरबारातील वजिराकडे पाठवणे सुरू केले.सुरुवातीला पहारेकऱ्यांनी चौकशी केली पण नंतर ती गोष्ट त्यांच्या अंगवळणी पडली.या दरम्यानच महाराजानी आपल्याजवळील किमती जडजवाहीर,मोती,सोन्याच्या मोहरा,होन या वस्तू मुलचंद सावकारामार्फत राजगडाकडे पाठवून दिले. आग्रा शहरात या घडामोडी घडत होत्या ती तारीख होती श्रावण वद्य नवमी म्हणजे बुधवार 15 ऑगस्ट 1666

🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇

*१५ ऑगस्ट इ.स.१७९७*

तुकोजीराव होळकरांचे निधन

मल्हाररावांनी खंडेरावांचा मुलगा मालेराव यांस इंदूरच्या गादीवर बसविले. मालेराव राज्यप्राप्तीनंतर दहा महिन्यांत २७ मार्च १७६७ रोजी मरण पावल्याने राज्यकारभाराची सर्व जबाबदारी त्यांची आई अहिल्याबाई (कार. १७६७–९५) यांच्यावर पडली. त्यांनी स्वामिनिष्ठा, कर्तव्यतत्परता, धर्मशीलता इत्यादी गुणांच्या साह्याने संस्थानचे रक्षण करून मल्हाररावाचा मानसपुत्र तुकोजीराव यांस सेनापतिपद दिले. त्यांच्या कारकिर्दीत संस्थानची सर्वांगीण प्रगती झाली. 

तुकोजीरावांनी पेशव्यांना १७६९ च्या जाट व रोहिल्यांविरुद्ध, १७७८-७९ च्या इंग्रजांविरुद्ध, १७८६ च्या टिपूविरुद्ध, १७९५ च्या निजामाविरुद्ध, या मोहिमांत नुसती मदतच केली असे नाही, तर काही वेळा सेनानायक हे पदसुद्धा भूषविले. पेशवाईच्या उत्तरार्धात तर त्यांनी बारभाईंच्या कारस्थानात प्रत्यक्ष भाग घेऊन मराठी साम्राज्याची घडी पूर्ववत बसविण्याचे प्रयत्न केले. पुण्याजवळील वानवडी येथे १५ ऑगस्ट १७९७ रोजी ते मरण पावले. 

🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇

*१५ आॅगस्ट इ.स.१९४७*

#भारतीय_स्वातंत्र्य_दिन

१५० वर्षे गुलामगिरीच्या पारतंत्र्यात खितपत पडलेला भारत देश असंख्य क्रांतीकारकांच्या बलिदानामुळे आणि स्वातंत्र्यसैनिकांच्या योगदानामुळे स्वतंत्र झाला.

🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇🚩🏇

*संदर्भ :- सह्याद्रीचे अग्नीकुंड,*

*माहिती संकलन :- शिवहिंदवी स्वराज्य प्रतिष्ठान, महाराष्ट्र.*

*जय जगदंब जय जिजाऊ*

*जय शिवराय जय शंभूराजे*

*जय गडकोट*

*!! हर हर महादेव !!*

*🚩मराठा🚩*

*सर्वांना कळविण्यात येत आहे की खाली दिलेली लिंक कोणीही काढण्याचा प्रयत्न करु नये शिवदिनविशेष मध्ये परत जी काय चुक असेल ती चुक आमच्या पर्यंत यावी त्यासाठी आपण ही लिंक टाकत आहोत.*

https://www.facebook.com/shivhindvi

चांदबिबीचा महाल मूळचा सलाबतखानाचा!

चांदबिबीचा महाल मूळचा सलाबतखानाचा!

अहमदनगर हे अहमदशाह बादशहाने वसविलेले नगर. त्याला पाचशे वर्षांचा इतिहास आहे. या शहरापासून पूर्वेला दहा किलोमीटर दूर, अहमदनगर-पाथर्डी रस्त्यावर शाह डोंगरावर (खरे तर टेकडीवर) चांदबिबीचा महाल नावाने ओळखली जाणारी वास्तू आहे. सुमारे साडेचारशे वर्षांपूर्वीचा हा ७० फूट उंचीचा, तीन मजली चिरेबंदी व अष्टकोनी महाल. त्याच्या जमिनीखाली एक तळमजला आहे. तो चांदबिबीचा म्हणून ओळखला जात असला, तरी तो मूळचा सलाबतखानाचा महाल आहे.

सलाबतखान हा निजामशाहीचा चौथा सुलतान मुर्तझा निजामशाह याचा मंत्री होता. त्याचे मूळ नाव शाह कुली. सलाबतखान ही निजामाने त्याला दिलेली पदवी. त्याने १५८० मध्ये हा तीन मजली महाल बांधला. अहमदनगर शहरात खापरी नळातून यानेच पाणी आणले.

अहमदनगर ही निजामशाहीची राजधानी. नगर हा पठारी प्रदेश. लष्करीदृष्ट्या महत्त्वाचा. त्यामुळे येथे राजधानी उभारण्यात आली. शहराच्या संरक्षणासाठी आजूबाजूला अनेक बांधकामे उभारण्यात आली. त्यातीलच एक म्हणजे हा महाल असे मानण्यात येते. हा महाल अशा ठिकाणी आहे, की जेथून अहमदनगरकडे चाल करून येणारी फौज सहज दिसू शकते. या महालाचे दुसरे नाव दुर्बिण महाल असेही आहे, हे येथे लक्षात घेण्याजोगे आहे. 
काहींच्या मते ही सलाबतखानाची आराम फर्मावण्याची जागा होती. दौलताबाद हा सलाबतखानाचा आवडता किल्ला. त्याचे सतत दर्शन व्हावे या हेतूने या महालाची उंची वाढविण्याचा त्याचा इरादा होता. पण तत्पूर्वीच (१६१९?) त्याचे तळेगाव-दाभाडे येथे निधन झाले. मोगल परंपरेनुसार या महालात, तळघरामध्ये सलाबतखानाने आपल्या कबरीची व्यवस्था आधीच केली होती. त्याप्रमाणे तेथे तो व त्याची पत्नी चीरनिद्रा घेत आहेत. त्या दोघांच्या कबरी तेथे आहेत. शिवाय तळघरातच, जरा बाहेरच्या बाजूला त्याची दुसरी पत्नी, मुलगा आणि एका कुत्र्याची कबर आहे. 

असे असताना या महालाला चांदबिबीचे नाव चिकटले, ही इतिहासातील एक मौजच आहे. 
वास्तविक चांदबिबी आणि या महालाचा काहीही संबंध नाही. ही निजामशहाची मुलगी. सलाबतखान आणि तिच्या भेटीचे पुरावे नाहीत. तिच्या कर्तृत्त्वाचा काळ १५८५ नंतरचा मानला जातो. या महालाचे बांधकाम या काळात पूर्ण झाले होते. 

इतिहास असा असला, तरी आजही सलाबतखानाचे हे स्मारक चांदबिबीच्या नावानेच ओळखले जात आहे.